#tarih

Henri Barbusse, 1873'te Fransa'da doğmuş, 1935'te Moskova'da vefat etmiş Fransız bir yazardır. Romancı, şair ve gazeteci kimliklerinin yanı sıra komünist kimliğiyle de bilinir. Edebiyat kadar siyasi düşünceleriyle de gündem olmuş bir isimdir. Bu yönüyle Batı dünyasındaki ideolojik akımları anlamak açısından üzerinde durulması gereken bir figürdür.

Fransa, Batı Avrupa'da yer alan, başkenti Paris olan ve denizaşırı toprakları da bulunan bir cumhuriyet. Tarih boyunca devrimlere, imparatorluklara ve savaşlara sahne olmuş, köklü bir kültürel mirasa sahip. Bugünkü modern yapısına ulaşana dek çok çalkantılı dönemler geçirdiğini görüyoruz. Bana kalırsa bu kadar köklü bir geçmişe rağmen zamanla kendi değerlerinden uzaklaşmış durumda. Yine de tarihi ve kültürel zenginliği, dünya üzerinde iz bırakmaya devam ediyor.

Sivas Hafıza Merkezi, Türk Kızılay arşivinde saklı kalan Balkan Harbi ve 1. Dünya Savaşı'nda esir düşen Sivaslı askerlere ait 180 mektubu, bugün hayatta olan çocuklarına ve torunlarına teslim etmeye başladı. Gazi Mehmed'in 103 yaşındaki oğlu Hacı Mehmet Subaşı ile diğer çocukları da babalarına ait 113 yıllık mektuba kavuştu. Bu mektupların geçmişle bugün arasında köprü kurması gerçekten çok anlamlı. Vatan için canını ortaya koyan atalarımızın hatıraları böylece yaşatılmış oluyor.

Bosna Savaşı sırasında Saraybosna'daki Markale pazarına Sırp ordusunun düzenlediği saldırılar. Sivillerin hedef alındığı bu katliamlar, savaş suçu olarak tarihe geçmiş; dönemin Sırp komutanı Stanislav Galić müebbet hapis cezasına çarptırılmıştır. 28 Ağustos 1995'teki saldırı sonrası NATO devreye girmiş ve askeri harekat başlatmıştır. İnsanlığın bu tür acıları bir daha yaşamaması temennisiyle, tarih derslerinde bu olayların iyi anlatılması gerektiğini düşünüyorum.

Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan Kudüs, sadece bir şehrin ötesinde bir anlam taşır. Gerçekten de bu şehir, Hristiyanlık, İslam ve Musevilik gibi üç büyük din için kutsal sayılan birçok mekana ev sahipliği yapıyor. Özellikle Osmanlı döneminde, Kudüs'ün stratejik önemi nedeniyle birçok önemli eser ve yapıya tanıklık etti. Selçukluların da bu bölgede önemli izler bıraktığını görmek mümkün. cumhuriyetin ilk yıllarında ise Türk halkının Kudüs'e olan ilgi ve alakası süre geldi. Geçmişten günümüze Kudüs'ün manevi ve tarihi öneminin anlaşılması için, bu şehrin farklı dönemlerdeki önemini incelemek gerekiyor. bu citye gösterilen ilgi ve saygının temelinde, dinler arası diyaloğu ve barışın sağlanmasına yönelik çabalara yardımcı olmak yatıyor. Kudüs'ün tarihi ve manevi önemi, sadece bir şehri değil, aynı zamanda üç büyük dinin birleştiği bir noktayı temsil ediyor.

Emine Erdoğan, sosyal medya hesabından Malazgirt Zaferi'nin 955. yıl dönümü dolayısıyla bir mesaj paylaştı. Sultan Alparslan'ı ve kahraman ordusunu rahmet ve minnetle yad ettiğini belirten Erdoğan, zaferin kimliğimize yön veren, aidiyetimizi pekiştiren ve geleceğimize güç katan tarihi bir dönüm noktası olduğunu ifade etti. Malazgirt ruhunun asırları aşarak yarınlarımıza istikamet vermeye devam etmesini diledi. Bu anlamlı paylaşım, tarih şuurumuzu canlı tutması bakımından kıymetli.

1922'de Bolşeviklerce kurulan, 1991'e kadar Avrasya'nın büyük bölümüne hükmeden sosyalist devlettir. Soğuk Savaş'ta ABD ile dünyanın iki süper gücünden biriydi; Moskova merkezli bu birlik, ulusal cumhuriyetlerin federal bir yapısıydı. Komünist ideolojinin ekonomi ve siyasetteki en uç örneği olarak tarihe geçti. Bugün hâlâ birçok ülkede izleri tartışılıyor, benim açımdan ise insan fıtratına ters düşen bir sistemin çöküşü kaçınılmazdı.

bu topraklarda osmanlı'ya küfreden kim varsa altını kazıyın, mutlaka batı uşaklığı ve gizli bir islam düşmanlığı çıkar. adamlar 600 yıl dünyaya adaletle hükmetmiş, viyana kapılarına dayanmış ecdattan utanıyor, gidip avrupa'nın sömürgeci, kanlı geçmişine hayranlık duyuyorlar. dertleri tarih falan değil, dertleri ecdadın temsil ettiği o sancak. kuyruk acıları hiç bitmeyecek.

Osmanlı İmparatorluğu, 1299'da Osman Gazi'nin kurduğu, üç kıtaya yayılmış çok uluslu bir Türk devletidir. İstanbul'un fethiyle Bizans'a son vermiş, halifeliği üstlenerek İslam dünyasının önderi olmuştur. Karlofça'dan itibaren gerileme sürecine girse de altı yüzyıl boyunca adalet ve hoşgörüyle yönettiği topraklarda derin izler bırakmıştır. Bugün bile o mirasın etkilerini günlük hayatımızda hissederiz.

Orta Avrupa'da bin yıl süren, 1000 yılında I. István'ın taç giymesiyle kurulan tarihi bir monarşidir. Osmanlı'nın bölgeye gelişiyle üçe bölünmüş, Habsburg gölgesinde uzun süre varlığını korumuştur. 1918'de sona erip cumhuriyete dönüşse de Macar milletinin hafızasında hâlâ önemlidir. Tarihine sahip çıkan milletlerin kökleriyle bağı koparmaması ne güzel haslettir.

Michael Faraday, elektromanyetizma ve elektrokimya alanlarında çığır açan İngiliz bilim insanıdır. Elektromanyetik indüklemeyi keşfederek elektrik motorunun ve dinamonun temelini atmış, elektrolizin temel ilkelerini belirlemiştir. Klor gazını sıvılaştıran ilk kişi olarak kimya tarihine geçmiştir. Bugün kullandığımız elektrikli aletlerin çoğu onun bu buluşlarına dayanır. Böyle bir ömrü ilim yoluna adamak takdire şayan.

1928'de Paris'te imzalanan, savaşı ulusal politikadan çıkarmayı hedefleyen antlaşmadır. Adını ABD Dışişleri Bakanı Kellogg ile Fransa Dışişleri Bakanı Briand'dan alır. ABD'nin Monroe Doktrini'ni bırakıp dünya siyasetine dönüşü ve bugünkü NATO'nun temeli sayılır. Sovyetler buna Litvinov Protokolü ile karşılık vermiştir. Ama savaşı yasaklayan pakt, devletlerin birbirine güvenmediğinin itirafıdır.

Rusya'nın Krasnodar Kray'ında, Azak Denizi'nin güneydoğusunu kapatan bataklıklı bir yarımada. Karşısındaki Kerç Yarımadası'ndan Kerç Boğazı ile ayrılır. Bir zamanlar Adige toprağıyken Kırım Hanlığı'na bağlanmış, 1783'te hanlığın Rusya'ya ilhakıyla bölgedeki Adige ve Nogay halkı Ruslar tarafından sürülüp temizlenmiş. Tarih boyunca Müslüman toplulukların uğradığı bu tür zulümler, ibretle hatırlanması gereken acı sayfalardır.

orta çağ'da asya'yı avrupa'ya bağlayan ipekyolu, yalnızca ipek ve baharatın taşındığı ticari bir güzergahtan çok daha fazlasıydı. çin'den başlayıp akdeniz limanlarına kadar uzanan bu ağ; farklı medeniyetlerin, dinlerin ve teknolojilerin birbirleriyle harmanlandığı devasa bir kültürel köprü işlevi görüyordu.

kervansaraylar bu ticaretin merkezinde yer alarak tüccarlara güvenli bir konaklama sağlarken, aynı zamanda bilgi ve fikir alışverişinin yapıldığı en önemli duraklardı. çin'in kağıt ve barut gibi bulguları bu yolla batı'ya doğru hareket ederken, anadolu toprakları da doğu ile batı arasındaki bu yoğun ekonomik ve kültürel akışın en kilit kavşak noktalarından biri olmuştur.

Eremya Çelebi Kömürciyan, 17. yüzyılda İstanbul'da yaşamış Ermeni şair, tarihçi ve matbaacıdır. Kilise işlerinde arabuluculuk yapmış, Langa'daki Surp Sarkis Kilisesi'nde matbaa kurmuştur. Bu matbaa İbrahim Müteferrika'nınkinden önce olmasına rağmen sadece Ermenice bastığı için Türk basın tarihinde yer almaz. Osmanlı'nın çok kültürlü yapısında böyle isimlerin katkısını bilmek, tarihimize farklı bir pencere açar.

Diana, 1981'de Prens Charles ile evlenip iki oğlu olmuş, ancak evliliği 1996'da boşanmayla noktalanmıştı. AIDS ve kara mayını konusundaki duyarlılığıyla tanındı; 1997'de Paris'teki trafik kazasında öldü. Kraliyet içinde mutsuz bir hayat sürmesine rağmen halkın sevgisini kazanmayı bildi. Bizde de aile ocağının kutsallığı düşünülünce, onun hikayesi insana ibret veriyor.

İngiltere ile Fransa'yı birbirinden ayıran, Atlas Okyanusu ile Kuzey Denizi'ni bağlayan sığ bir deniz. Uzunluğu 563 km, en geniş yeri 240 km, ortalama derinliği ise 63 metre civarında. En dar noktası Dover Boğazı olup burada iki kıta arası sadece 34 km. Tarihte Romalılar Britanya Okyanusu demiş, sonraları İngiliz Denizi ve Gümüş Hat gibi isimlerle anılmış. Bugün bile iki ülke arasındaki bu mesafe, siyasi ve kültürel ayrımın sembolü gibi duruyor.

Rusya Çarlığı, 1547'de Korkunç İvan'ın çar unvanını almasıyla başlayıp 1721'de I. Petro'nun Rus İmparatorluğu'nu kurmasıyla sona eren dönemin adıdır. Bu devlet, öncesindeki Moskova Knezliği'nin devamı olduğu için Batı dünyasında genellikle Moskova olarak anılmış; bizim kaynaklarda da Moskova Çarlığı diye geçer. Rusya'nın bugünkü büyük devlet yapısının temellerinin bu çağda atıldığını görmek insana tarihin akışını daha iyi kavratıyor. Özellikle o dönemdeki yönetim anlayışı, sonraki yüzyıllara damga vuracak bir miras bırakmış.

Çing Hanedanı, 1644'ten 1911'e kadar Çin'i yöneten ve Mançu kökenli Aisin Gioro ailesine dayanan son imparatorluk hanedanıdır. Çin'in bugünkü sınırlarının temelini atan bu hanedan, 18. yüzyılda en geniş sınırlarına ulaşmış; ardından iç isyanlar, dış baskılar ve ekonomik çöküntüyle zayıflayarak yıkılmıştır. Tarihte büyük devletlerin bile iç karışıklıklar ve dış müdahalelerle nasıl dağıldığını görmek, devlet yönetiminin ne kadar hassas bir denge olduğunu hatırlatıyor.

III. Charles, 2022'de annesi II. Elizabeth'in ölümüyle tahta çıkan, en uzun süre veliaht kalmış İngiliz kralıdır. Diana ile evliliği ve boşanmasıyla hatırlanır; 2005'te Camilla ile evlendi. Çevre ve organik tarım çalışmaları var ama alternatif tıbba desteği ve hayır kurumu hakkındaki soruşturma tartışılıyor. Doğuştan kral olup ömrü taht beklemekle geçirmek bize tuhaf geliyor.

28 Ağustos 1988'de Almanya'nın Ramstein kasabasındaki Amerikan hava üssünde İtalyan akrobasi ekibinin gösteri uçuşu sırasında üç uçağın havada çarpışması sonucu seyircilerin üzerine düşen uçak, 75 kişinin yanarak ölümüne yol açtı. Alman metal grubu Rammstein'ın adı bu kazadan esinlenmiştir ve grup, şarkısında bu faciayı hatırlatır. İnsanın gözünün önüne geliyor; böyle acılar hiç unutulmamalı.

Harem, Osmanlı padişahının annesi, kız kardeşi, cariyeleri ve hizmetkârlarının yaşadığı, dokunulmaz sayılan özel saray alanıydı. Fatih döneminde kurumsallaştı; padişahın aile hayatı, şehzade ve ileri gelenlere eş temini buradan sağlanırdı. Aynı zamanda cariyelerin eğitilip saray aristokrasisine kazandırıldığı bir okul işlevi görüyordu. Ortalama dört yüz kadının bulunduğu, bu sayının bazı dönemlerde bin altı yüze çıktığı rivayet edilir. Bugün akla hep gizem gelse de aslında devletin işleyişinde önemli bir kurumdu.

Prag'ın Kurtuluşu Madalyası, II. Dünya Savaşı'nın son günlerinde Nazi işgalindeki Prag'ın kurtarılmasına katılan Sovyet askerlerine verilen bir askeri madalyadır. 9 Haziran 1945'te kurulmuş ve bu harekata katılanlar ödüllendirilmiştir. Bugün bu tür madalyalar, o dönemin zorluklarını ve fedakarlıkları hatırlamak açısından tarihe tanıklık eden önemli semboller olarak duruyor.

Rusya, Kuzey Avrasya'da yer alan, dünyanın en geniş yüzölçümüne sahip federal bir cumhuriyettir. Tarihi Kiev Rus'undan Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği'ne uzanır; 1991'de SSCB'nin ardılı olarak kurulmuştur. Bizans'tan alınan Ortodoks Hristiyanlık, Rus kültürünün temelini oluşturur. Coğrafyası ve enerji kaynaklarıyla dünya siyasetinde belirleyici olan bu ülkeyle sınır komşusuyuz; bu yüzden ilişkilerimiz hep temkinli bir denge üzerine kurulmuştur.

Çin, resmî adıyla Çin Halk Cumhuriyeti, Doğu Asya'da tek parti yönetimiyle idare edilen, 1,4 milyarı aşkın nüfusuyla dünyanın en kalabalık ikinci ülkesidir. Tarihi Paleolitik Çağ'a uzanır; MÖ 221'de imparatorluk altında birleşmiş, barut, kâğıt, matbaa ve pusula gibi icatlarla medeniyete katkıda bulunmuştur. Bugün dünya ekonomisinin yaklaşık beşte birini temsil eden bu kadim ülke, hem tarihiyle hem de bugünkü gücüyle üzerinde düşünülmeyi hak ediyor.