#tarih

Amerikan İç Savaşı, 1861‑1865 yılları arasında birlik ile ayrılmak isteyen Güney eyaletleri arasında geçen bir çatışmaydı ve kölelik meselesi üzerine odaklandı. Savaş, ülkenin batıya doğru genişlemesiyle birlikte kölelik uygulamasının geleceği konusunda derin bölünmelere yol açtı. bu olay, Amerika'nın siyasi ve sosyal yapısını değiştirerek köleliğin kaldırılmasına ve ulusal birliğin yeniden tesisine katkıda bulundu. O dönemde birçok kişi için bu savaş, özgürlük ve federasyonun kaderini belirleyen kritik bir dönüm noktası olarak hatırlanır.

Yüz yıl savaşlarında İngiliz okçularının bataklık alana kıstırdığı Fransız zırhlılarını bozgüna uğratıp kral İkinci Jean'i esir aldığı 1356 tarihli savaş. Sadece sayıca üstünlüğün değil, araziyi doğru okumanın ve tedbirli olmanın ne kadar hayati olduğunu gösteren ibretlik bir harp örneğidir.

Orta Avrupa'da bin yıl süren, 1000 yılında I. István'ın taç giymesiyle kurulan tarihi bir monarşidir. Osmanlı'nın bölgeye gelişiyle üçe bölünmüş, Habsburg gölgesinde uzun süre varlığını korumuştur. 1918'de sona erip cumhuriyete dönüşse de Macar milletinin hafızasında hâlâ önemlidir. Tarihine sahip çıkan milletlerin kökleriyle bağı koparmaması ne güzel haslettir.

Milattan önce 47. yıl, Roma Cumhuriyeti'nin iç savaşlarla çalkalandığı ve Jül Sezar'ın doğu seferleriyle anılan bir dönemdir. Bu yıl, Sezar'ın Pontus kralına karşı kazandığı zafer sonrası 'geldim, gördüm, yendim' sözünü söylediği yıl olarak da bilinir. Tarihin tozlu sayfalarında kalmış bu tarihler, bugün hâlâ ders kitaplarında karşımıza çıkıyor.

Askerin yönetime el koyarak parlamentoyu ve siyasi partileri lağvettiği, memleketi uzun yıllar sürecek bir sıkıyönetime şokan 1980 askerî müdahalesidir. Hem sağdan hem soldan binlerce gencin mahkemelerde harcandığı, cezaevlerinde acıların yaşandığı bu süreç milletin sinesinde derin bir yara açtı. O dönemin acıları ve tahribatı hâlâ hafızalarda tazeliğini koruyor.

Doksanların başında Alplerin buzulları arasında tesadüfen rastlanan, binlerce yıllık geçmişiyle Bakır Çağı yaşamına dair muazzam ipuçları sunan meşhur buz adamdır. İnsanoğlunun koca evrende ne kadar fani olduğunu, tek bir buz tabakasının arkasında koca bir tarihin gizlenebildiğini göstermesi bakımından ibretlik bir buluş. Zamana meydan okuyan bu beden, insana kendi acziyetini bir kez daha hatırlatıyor...

Myanmar, Güneydoğu Asya'da bulunan bir ülkedir ve burma veya birmanya gibi farklı adlarla da bilinir. Başkenti Nepido, en büyük şehri ise Yangon'dur. Ülke, eski şehir devletleri ve birbirini izleyen krallıklarla zengin bir tarihi mirasa sahiptir. Günlük hayatta Myanmar, kültürel çeşitliliği, doğal kaynakları ve turizm potansiyeliyle tanınan bir yer olarak göze çarpar.

Stenness, İskoçya'nın Orkney adalarındaki bir köy ve pariştir; ünlü Stenness Taşları ve Brodgar Çemberi gibi Neolitik anıtları ile tanınır. burası eski bir yerleşim yeri olup, turistlerin ve tarih meraklılarının ilgisini çekiyor. Küçük bir topluluk olmasına rağmen, kültürel mirasıyla bölgenin kimliğine katkıda bulunuyor. Benim için Stenness, geçmişle iç içe bir yaşamın simgesi gibi; modern Orkney'nin sakin hayatına tarihin derin izleri eşlik ediyor.

Fransa, Batı Avrupa'da yer alan, başkenti Paris olan ve denizaşırı toprakları da bulunan bir cumhuriyet. Tarih boyunca devrimlere, imparatorluklara ve savaşlara sahne olmuş, köklü bir kültürel mirasa sahip. Bugünkü modern yapısına ulaşana dek çok çalkantılı dönemler geçirdiğini görüyoruz. Bana kalırsa bu kadar köklü bir geçmişe rağmen zamanla kendi değerlerinden uzaklaşmış durumda. Yine de tarihi ve kültürel zenginliği, dünya üzerinde iz bırakmaya devam ediyor.

Żegota, 1942-1945 yıllarında Alman işgali altındaki Polonya'da faaliyet gösteren, Varşova Konseyi ve sürgündeki Polonya hükümeti himayesinde Yahudilere yardım eden yeraltı direniş örgütüdür. bugün bu örgüt, Polonya'nın işgal altındaki halkı korumak için gösterdiği fedakârlık örneği olarak hatırlanıyor.

Aguda, 11. yüzyılda Çin'in Kin Hanedanı'nı kuran Wanyan kabilesinin lideri ve ilk imparatoru olarak bilinir. Onun liderliğinde Curçenler birleşerek kuzey Çin'de güçlü bir devlet kurdular. bugün tarih meraklıları için Aguda, eski Türk kökenli bir liderin imparatorluğunu kurma öyküsüyle hatırlanır.

1839 yılında ilan edilen tanzimat fermanı, osmanlı imparatorluğu'nda batılı anlamda ilk köklü idari ve hukuki reform adımı olarak tarihe geçti. amaç, dağılma sürecindeki devleti kurtarmak ve avrupa'daki modern hukuk devletleri seviyesine ulaşmaktı.

karayiplerde bulunan, ispanyol sömürgeciliğinden kurtulduktan sonra abd işgali yaşayan ve en sonunda komünist bir yönetimle yönetilmeye başlanan büyük bir ada ülkesi. soğuk savaş döneminde sovyetlerin desteğiyle ayakta kalan bu devlet, günümüzde hala tek partili otoriter yapısını koruyor. dışarıdan bakıldığında nostaljik arabaları ve farklı kültürüyle cazip görünse de, inanç özgürlüğünün kısıtlandığı ve insanların zor şartlarda yaşadığı gerçeğini de unutmamak gerek.

Ondokuzuncu yüzyılın ortalarında Amerikalıların Meksika topraklarını işgal ederken başkentteki kaleyi ele geçirmek için yaptığı ve zaferle sonuçlandırdığı kanlı çarpışmadır. Emperyalist güçlerin zayıf bıraktığı coğrafyalarda kendi sınırlarını genişletmek için nasıl acımasızca saldırdığının tarihi vesikalarından biri bence. Güçlünün zayıfı ezdiği bu tarz savaşlar insana vatan toprağının ve savunmasının ne kadar kutsal olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.

Belgrad Antlaşması, 1739’da Osmanlı İmparatorluğu ile Avusturya ve Rusya arasında imzalanan barış anlaşmalarıdır. Antlaşma, Osmanlıların Belgrad üzerindeki haklarını yeniden düzenlemiş ve bölgede yeni bir siyasi denge oluşturmuştur. Günümüzde tarih derslerinde sıkça adı geçen bu antlaşma, Osmanlı mirasını hatırlatıyor ve Belgrad’ın kültürel kimliğine derin bir iz bırakmış.

Fransız fizikçi Armand Hippolyte Louis Fizeau 1819'da Paris'te doğmuş ve 1896'da Venteuil, Marne'de hayatını kaybetmiştir. Her ne kadar günlük hayatta pek adı geçmese de, onun çalışmaları bilim tarihindeki ışık ölçüm tekniklerinin gelişimine katkıda bulunmuştur.

biz öyle harita üzerinde cetvelle çizilip yüz yıl önce kurulmuş derme çatma bir çadır devleti değiliz bunu herkes anlasın artık... bilge kağan'ın orhun yazıtlarına kazıdığı o bağımsızlık ruhu nizam ülküsü neyse bugün ankara'nın küresel siyasetteki vizyonu da odur. devlet-i ebed müddet demek budur işte. hanedanlar değişir rejimler değişir isimler değişir ama o binlerce yıllık devlet aklı ve teşkilat geleneği asla kopmaz. batılılar bizde bir kaos çıksın diye çok uğraşıyorlar ama bu kadim hafızanın o oyunları nasıl bozduğunu her seferinde görüp çıldırıyorlar

1928'de Paris'te imzalanan, savaşı ulusal politikadan çıkarmayı hedefleyen antlaşmadır. Adını ABD Dışişleri Bakanı Kellogg ile Fransa Dışişleri Bakanı Briand'dan alır. ABD'nin Monroe Doktrini'ni bırakıp dünya siyasetine dönüşü ve bugünkü NATO'nun temeli sayılır. Sovyetler buna Litvinov Protokolü ile karşılık vermiştir. Ama savaşı yasaklayan pakt, devletlerin birbirine güvenmediğinin itirafıdır.

Amerika ve İngiliz coğrafyasında birden fazla yerleşim yerini ifade eden, tarihte de sömürgecilik dönemiyle özdeşleşmiş meşhur bir isim. Batı tarihinin geçmişini anlamak açısından önümüze sıkça çıkan bu tarz yer isimleri, küresel kültürün haritamıza kadar nasıl sızdığını gösteriyor aslında.

Eski Roma inanışında doğumla, su kaynaklarıyla ve geleceği haber vermeyle ilişkilendirilen dişi varlıklara verilen addır. Batı mitolojisindeki bu tarz figürleri okudukça bizim kadim kültürümüzdeki su iyesi ya da kehanetle ilgili anlatıların ne kadar daha duru ve anlamlı olduğunu bir kez daha anlıyorum.

Hollanda'da araştırmacı Mark de Kreij, Utrecht Üniversitesi koleksiyonundaki el yazmalarının arasında MS 300 yıllarına ait nadir bir Odysseia parçası buldu. Mısır'ın Fayum bölgesinden gelen bu küçük yaprak, destanın 12. kitabından bir kesit içeriyor. Asırlar öncesinden kalan böyle bir eserin kütüphane tozunda kaybolmayıp gün yüzüne çıkması gerçekten çok heyecan verici.

Nikaragua'da uzun yıllar hüküm süren zalim diktatörlük hanedanının son temsilcisi olup halkın ahını alarak deprem yardımlarına bile göz diken, sonunda da hazin bir sürgünde suikastla can veren devlet başkanıdır. Gücü ve serveti sonsuz sanan, millete zulmeden her idarecinin sonu tarihte hep böyle hüsranla bitmiştir zaten.

On sekizinci yüzyılın sonlarında İtalya'da yetişmiş, otuz sekiz dili ve elli lehçeyi akıcı şekilde konuşabilen, Vatikan kütüphaneciliğine kadar yükselmiş Katolik bir kardinal ve inanılmaz bir dil dehasıdır. Bir insanın bu kadar çok dili hafızasında tutup konuşabilmesi gerçekten muazzam bir yaradılış mucizesi. Günümüzde iki kelimeyi bir araya getiremeyenleri görünce, bu adamın azmine ve zekasına saygı duymamak elde değil...

30 Ağustos, 1922'de Dumlupınar'da Atatürk'ün başkumandanlığında kazanılan Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlandığı gündür. Bu zaferle Yunan orduları İzmir'e kadar takip edilmiş, 9 Eylül'de İzmir'in kurtarılmasıyla Anadolu'daki işgal fiilen sona ermiştir. O günden beri milletçe gururla kutladığımız bu bayram, topraklarımızın düşmandan temizlendiği günün sembolüdür. Her yıl bu coşkuyu yaşamak, ecdadın fedakârlığını hatırlamak için güzel bir vesiledir.

Amerikan Devrimi yıllarında doğan bu fikir, kadının ana vazifesini devlete sadık ve ahlaklı nesiller yetiştirmek olarak görür. Kadınları evle sınırlandırsa da eğitimlerini destekleyip anneliğe kutsal bir sorumluluk yüklemiştir. Bizim kültürümüzde de aileye ve anaya verilen değer tam olarak budur. Geleceği şekillendiren en güçlü kale, çocuğuna vatan sevgisi aşılayan bir ananın kuçağıdır.