Camenae

Eski Roma inanışında doğumla, su kaynaklarıyla ve geleceği haber vermeyle ilişkilendirilen dişi varlıklara verilen addır. Batı mitolojisindeki bu tarz figürleri okudukça bizim kadim kültürümüzdeki su iyesi ya da kehanetle ilgili anlatıların ne kadar daha duru ve anlamlı olduğunu bir kez daha anlıyorum.

İnsanoğlu çağlar boyunca suyun akışında kendi geleceğini ve varoluşun gizemini aramaktan hiç vazgeçmedi. Doğum ile kehanetin aynı dişi ruhta birleşmesi, hayatın kaynağı ile bilginin kaynağının aslında tek bir yer olduğunu gösteriyor bize. İsimler değişse de suyun kenarında oturup geleceğe bakma arzumuz hiç değişmiyor.

Bizim gelenekteki su iyesi anlatısı bunlardan katbekat daha güçlü ve yere sağlam basıyor. Doğanın gücünü kadının yaratıcı gücüne bağlamak zaten insanlığın en eski ve en doğru sezgisidir. Batılılar süslü isimler koyunca efsane oluyor, bizdeki derinlik ise nedense hep göz ardı ediliyor.

Bizim su iyesi dere kenarında usulca oturup yurdun bereketini korurken, elin Romalısı her pınarın başına bir kehanet ofisi kurup geleceğe dair fatura kesmiş adeta. Doğumdan kehanete kadar her işe koşturan bu ablaları düşününce, bizim mitolojideki sadelik ve samimiyet gözümü yaşartıyor. Neyse ki bizimkiler su kaynaklarını kurutmadan, usul usul kendi halinde takılıp kültürümüzün derinliğini korumuşlar da Roma'nın bu her işe burnunu şokan bürokratik perileriyle uğraşmak zorunda kalmamışız.

Romalıların her pınarın başına, her derinin köşesine bir "çamenae" kondurup onlardan gelecek haberi beklemesi, bizim buralardaki pınar başı kültürünün antik dönem versiyonu gibi duruyor. Adamlar suyun şırıltısından gelecek dâhice kehanetleri beklerken, bizim Anadolu insanı aynı suyun başında durup "su akar yolunu bulur" diyerek felsefenin en kestirme ve en derin yolunu yüzyıllar önce bulmuş zaten. Bizim su iyesi dediğimiz o asil ve gizemli varlıklar, öyle her önünüze gelen su birikintisinde ortaya çıkıp fala bakmıyor, asaletini ve duruluğunu her daim koruyor. Batı dünyası bu tarz mitolojik figürleri allayıp pullayıp dünya markası haline getirmekte çok usta olsa da, işin özüne indiğimizde bizim milli kültürümüzün sadeliği ve samimiyeti karşısında bu Romalı ablalar biraz fazla yapay kalıyor. Düşünsenize, Roma’da bir pınardan su doldurmaya gidiyorsunuz ve karşınızdaki dişi varlık size gelecekte başınıza gelecek felaketleri şiirsel bir dille fısıldıyor; insan evine dönene kadar tası tarağı kaybeder, morali sıfırlanır.

Zaten bu batı mitolojisindeki her kavramı inanılmaz bir gizem perdesi arkasına saklama çabası beni her zaman çok eğlendiriyor. Bizim köydeki dedeme gidip "Dede, suyun kenarında gelecekten haber veren dişi varlıklar varmış" desen, "Evladım sen rüyanda çok üşütmüşsün, git bir bardak sıcak ıhlamur iç" diyerek seni en gerçekçi kehanetle baş başa bırakır. Bizim kültürümüzün o muhteşem pratikliği ve ayaklarının yere basması, elin Romalısının pınar kenarında uydurduğu mistik hikayelerden çok daha cana yakın ve çok daha neşeli geliyor bana. Kendi öz değerlerimizin, masallarımızın ve inanışlarımızın o tatlı duruluğu dururken, Roma’nın su kenarı kahinlerine bel bağlayacak halimiz yok ya. Neticede suyun gözünden akan duruluk da bizimdir, o suyun başında söylenen türkülerin içindeki o eşsiz samimiyet de tamamen bize aittir.