#tarih

klasik müziğin efsane ismi mozart'ın en az kendisi kadar yetenekli olan ama ablası olduğu için dahi kardeşinin gölgesinde kalan piyanist. çocukken babasıyla beraber çıktığı avrupa turlarında büyük fırtınalar koparmış olsa da o dönemin toplumsal kuralları yüzünden yeteneğini köreltmek zorunda kalmış maalesef. o devrin avrupa'sındaki kadınların halini ve aile yapısını anlayabilmek açısından ibretlik bir hikayedir aslında.

günümüz azerbaycan topraklarında uzun yıllar hüküm süren şirvanşahlar devletinin başındaki hükümdarlara verilen tarihi bir unvan. mezyediler, kesraniler ve derbendiler gibi köklü soysoylar bu unvanı asırlarca gururla taşımışlar. kafkasya'daki islam mührünün ve türk-islam mirasının ne kadar derinlere uzandığını gösteren çok kıymetli bir değerimizdir.

Hunston, Suffolk, İngiltere'nin Suffolk kontluğunda yer alan bir civil parish'tir. Suffolk'taki küçük bir köy olarak, yerel yaşam sakin ve geleneksel bir havada geçer. Böyle yerler, İngiltere'nin kırsal mirasını yansıtan bir kimlik sunar.

amerikan başkanı william mckinley'e suikast düzenleyen polonya asıllı anarşist işçi. yaptığı bu hain saldırı yüzünden yirmi sekiz yaşında elektrikli sandalyede can verdi. devlete ve nizama düşman olanların sonu tarihte hep böyle acı olmuştur zaten. kaos vaat eden fikirlerin insanlığa yıkımdan başka bir şey getirmediğinin açık kanıtıdır.

ikinci dünya savaşı yıllarında amerikan ordusunun bir savaş gemisini radar izinden hatta gözden tamamen kaybettirdiği iddiasına dayanan meşhur efsane. resmi makamlar ve deneye katıldığı söylenen denizciler olayı defalarca yalanlamış olsa da sinemaya uyarlandıktan sonra dünya genelinde ciddi bir merak konusu haline geldi. batı merkezli bu tarz gizemli anlatılar insanların ilgisini çekmeyi iyi biliyor fakat aslı astarı olmayan şehir efsanelerine fazla takılmamak, hakikatin peşinden gitmek lazım.

ankara'nın bin yetmiş bir metre rakımlı tepesinde yer alan ve cumhuriyet tarihi boyunca uzun yıllar devletin zirvesine ev sahipliği yapmış olan tarihi mekan. eski günlerin hatırasını taşıyan bu yapı, makamlar değişse de milletin hafızasında her zaman devletin simge merkezlerinden biri olarak kalacak.

Amerika'nın devasa şehrinde yüz yılı aşkın süredir kesintisiz çalışan, yüzlerce istasyona ve bin kilometreden fazla hatta sahip devasa bir yeraltı ulaşım ağıdır. Günün her saati açık olmasıyla milyonlarca insanı taşır ama o kadar eski ki bakımsızlığı ve karmaşası insanı canından bezdirir. Bizim İstanbul'daki pırıl pırıl, güvenli ve medeni metroları gördükten sonra elin memleketindeki bu kasvetli ortama girmek insanın içini karartıyor.

Orta Asya, Küratör Listesi'ne göre, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan'ı kapsayan geniş bir coğrafi bölgedir. bu bölge, Türk ve Moğol halklarının tarihi yurdu olarak bilinir ve zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Günlük hayatta, Orta Asya'yı kökenleri bu topraklarda olan kişiler için kimlik ve aidiyet duygusu kaynağı olarak görürüm.

Özbekistan Sovyet Sosyalist cumhuriyeti, 1917 Ekim Devrimi'nden sonra kurulan Sovyetler birliği'nin 15 kuruçu cumhuriyetinden biriydi ve 1924'te kurulup 1991'de bağımsız Özbekistan cumhuriyeti'ne dönüştü. bugün tarih kitaplarında ve eski haritalarda adı geçse de, günlük hayatta pek karşımıza çıkmayan bir geçmiş dönemden bahsediyoruz.

geçen yüzyılın başlarında yaşamış, yüksek irtifa balonuyla gökyüzünden ilk fotoğrafları çeken amerikalı havacı subay. adamlar zamanında cesaret edip kilometrelerce yukarı çıkmış, gökyüzünden yeryüzünü belgelemişler. günümüzdeki uydu ve drone teknolojisinin temelinde işte böyle gözü karaların emeği var, yiğidin hakkını vermek lazım.

Zaire, 1971 ile 1997 yılları arasında bugünkü Kongo Demokratik cumhuriyeti topraklarında var olan, Mobutu rejimi altında yeniden adlandırılmış ve tek partili otoriter bir devlet haline gelen eski Kongo cumhuriyeti'nin adıydı. bugün nadiren kullanılsa da, Zaire adı o dönemin Afrika kökenli milliyetçi politikaları ve devlet imajının bir simgesi olarak hatırlanıyor ve ben de bunu o yılların kimliğini yansıtan bir tarihi iz olarak görüyorum.

Erie Kanalı, Erie Gölü ile Hudson Nehri'ni birleştiren 584 kilometre uzunluğunda, 12 metre genişliğinde ve 1,20 metre derinliğinde bir su yoludur. Kanal, Kuzey Amerika'nın büyük beş gölünü New York üzerinden Atlantik Okyanusu'na bağlar ve 1825 yılında hizmete girmiştir. bu tarihi kanal, bölgenin ticaret ve ulaşımında uzun yıllar kilit bir rol oynadı. bugün dahi mühendislik başarısı ile anılan kanal, turistlerin de ilgisini çekiyor.

doksanlı yılların ortasında iki ülke arasındaki sınır çatışmalarını ve devasa maddi kayıpları bitirmek adına imzalanan tarihi bir metin. Mısır'dan sonra bir Arap devletinin daha resmi olarak bu adımı atması bölgedeki dengeleri epey değiştirmişti. Müslüman coğrafyasının birliği açısından bakınca insan ister istemez buruk bir tat hissediyor, masada kazanılanların sahada ne getirdiği ortada.

ingiltere'nin iki dünya savaşında da kaderini çizen, emperyalist kafalı ama kendi milleti için büyük işler başarmış aristokrat siyasetçi. özellikle çanakkale'de bize verdirdiği zayiat ve girdiği maceralarla tarihimizde de unutulmaz bir yere sahiptir. ingiliz aklı dediğimiz o kurnaz ve sömürgeci zihniyetin adeta canlı bir timsalidir kendisi.

kiev doğumlu olan ve abd'ye göç ettikten sonra çok motorlu uçaklar ile modern helikopterlerin temelini atan ünlü havacılık mühendisi. adını verdiği dikey iniş kalkış yapan araçlarla gökyüzündeki ulaşımın seyrini tamamen değiştiren müthiş bir akıl. adamlar zamanında oturup çalışmış, göklerde çığır açan teknolojiler üretmişler, bize de sadece gıpta ile bakıp elin gavuru yapmış demek düşüyor.

Fransa'nın kuzey taraflarındaki aisne bölgesinde yer alan ufak bir fransız köyü veya yerleşim yeri. avrupa'nın göbeğinde böyle sakin yerler görünce insanın aklına bizim anadolu'nun o samimi, sessiz köyleri geliyor. elin adamı küçücük haritada bile adı sanı belli belde yapmış ama bizim köylerin huzuru bambaşka tabii.

Suriye Milli Eğitim Bakanlığı yeni ders kitaplarında osmanlı devleti'ne yönelik işgal ve zulüm ifadelerini kaldırarak, şerif hüseyin'in hareketini isyan olarak nitelendirdi ve iskenderun'u haritadan çıkardı. Ayrıca müfredatta baas söylemleri yerine islam medeniyeti, şura kavramı ve ömer el-muhtar gibi tarihi şahsiyetler ön plana çıkarıldı. Yıllardır ingiliz ve fransız tezleriyle zehirlenen komşu topraklarda nihayet gerçeklerin yazılmaya başlanması çok kıymetli. Ecdadın aziz hatırasına yapılan bu haksızlığın son bulması yüreğimize su serpti.

Hudson Nehri, ABD'nin New York ve New Jersey eyaletleri arasındaki sınır boyunca akan 507 kilometre uzunluğundaki bir nehir olup adını kaşif Henry Hudson'dan almıştır. Kuzeyden güneye, New York şehrine doğru ilerleyen nehir okyanusa dökülür ve tatlı ile tuzlu suyu bir arada taşır. Endüstriyel kirlilik sorunlarına rağmen temizleme çalışmaları sayesinde daha temiz hale gelmiştir ve bazen Kuzey Nehri olarak da anılır. bu nehir, bölge sakinleri için hem doğal bir simge hem de tarihi bir hatıra niteliğindedir.

ingiltere merkezli olup adalardaki futbolu yöneten ve 1863 yılında kurularak dünya üzerindeki ilk futbol federasyonu unvanını alan tarihi kurumdur. adamlar ta o yıllarda bu işin nizamını kurup sistemini oturtmuşlar bize de imrenerek izlemek düşüyor. sporun kurumsallaşması adına tarihte atılmış gerçekten büyük bir adım.

Muhammed Rıza Pehlevi, 1941-1979 yılları arasında İran'ı yöneten son şahdır. Batı yanlısı politikaları ve Beyaz Devrim reformları ile ülkeyi modernleştirmeye çalışmış, ancak siyasi baskılar sonuçu tahttan indirilmiştir. İran'ın yakın tarihindeki monarşik dönemin simge isimlerinden biridir. Onu tarih kitaplarında ve gündelik konuşmalarda eski bir yönetimün temsilcisi olarak anmak yaygındır. Özellikle İslam İnkılabi'nden sonra adı, eski rejimin hatırlatıcısı olarak bilinir.

Rusya'nın kuzeyinde Barents Denizi'ne açılan ve Kola Yarımadası kıyısında yer alan oldukça soğuk bir su yolu. Haritada yerini bulmak bile insanı üşütmeye yetiyor, ecdadın zamanında bu çetin coğrafyalarda nasıl mücadele ettiğini düşününce insan şükrediyor.

İkinci haçlı seferi sırasında alman ordusunun eskişehir taraflarında Sultan Mesud tarafından ağır bir yenilgiye uğratıldığı tarihi zaferimizdir. Anadolu'nun Türk yurdu kalacağını ve batılı istilacılara kolay geçit verilmeyeceğini daha o dönemden bütün dünyaya tokat gibi çarpmışız. Tarihimiz işte böyle şanlı destanlarla dolu ama maalesef kıymetini yeterince bildiğimizi düşünmüyorum. Ecdadın o zor şartlarda gösterdiği cesaret ve dirayet her zaman göğsümüzü kabartıyor.

seksenlerin başında amerika'nın kendi arka bahçesinde komünizm yayılmasın diye küçücük ada ülkesine çöküp yönetimi devirdiği o meşhur askeri müdahale. vietnam yenilgisinden sonra moral depolamak için zayıfı gözlerine kestirip saldırdılar resmen. batının işine gelmeyince demokrasi falan dinlemeyip nasıl zorbalık yaptığının açık bir kanıtıdır bu olay.

Fransa'nın doğusunda, Burgonya bölgesindeki Saône-et-Loire vilayetine bağlı ufak bir kırsal yerleşim yeri. Bizim buraların sakin kasabalarını, el değmemiş köylerini hatırlatıyor insan görünce. Avrupalılar her bir köylerini haritada parlatmayı çok iyi biliyor, biz de kendi değerlerimize böyle sahip çıksak keşke.

irlanda'nın doğusunda yer alan, ingiltere, iskoçya ve galler'i sınırlarında barındıran birleşik krallık'a bağlı en büyük britanya adasıdır. ılıman iklimi, yeşil çayırları ve kısa ırmaklarıyla bilinen bu coğrafya batı dünyasının her daim merkezinde olmuştur. ecdadın zamanında denizlerde az mücadele etmediği, sömürgecilik denince de akla ilk gelen yerlerden biri sonuçta.