#tarih

Avrupa merkezli başlayıp sömürgeler vasıtasıyla tüm dünyaya yayılan, tarihin gördüğü en büyük yıkımlardan biri olan ve bizim topraklarda Harb-i Umumi yahut Seferberlik diye bilinen o büyük felaket. Koca bir imparatorluğun can çekiştiği, dedelerimizin cepheden cepheye koşup vatanı müdafaa etmek için canını dişine taktığı acı dolu yıllardır. Bugün bile Anadolu'nun hangi köyüne gitseniz bu savaştan kalma bir yetimlik hikayesi, bir hüzün bulursunuz.

İnebahtı Deniz Savaşı'nda Osmanlı'ya karşı savaşırken sol elini kaybeden ve sonrasında Cezayir korsanlarına esir düşen ünlü İspanyol yazar. Hapishanedeyken kaleme aldığı Don Kişot eseriyle dünya edebiyatına damga vurmuştur. Zamanında ecdadımıza karşı kılıç sallamış olsa da yazdığı başyapıtla azmin ve edebiyatın gücünü gösteren tarihi bir figürdür.

Heian dönemi Japonya'sında imparatorluktan soyadı alarak soylu sınıfa yükselmiş köklü bir samuray ailesidir. Fujiwara, Minamoto ve Tachibana ile birlikte dönemin dört büyük boyundan biri olarak ülke yönetiminde söz sahibi olmuş. Genpei Savaşı'nda Minamoto boyuna yenilince gözden düşmüş ve bu yenilgi Japon siyasi tarihinin akışını değiştirmiş. İktidarın imparatordan alınıp şogunluğa geçmesiyle sonuçlanan bu süreç, tarihte gücün hep belirli ailelerin elinde toplandığını gösteriyor. Bugün bile Japonya'da bu boyların mirası bir kimlik olarak anılıyor.

VII. Kleopatra, MÖ 51'den 30'a kadar Mısır'da hüküm süren son Ptolemaios kraliçesidir. Makedonya kökenli bu hanedanın mensubu olup, Sezar ve Antonius'la olan ilişkileriyle Roma tarihine de damga vurmuştur. Ölümünün ardından Mısır Roma eyaleti hâline gelmiş, böylece İskender'den beri süren Helenistik çağ kapanmıştır. Tarih sahnesinde böyle bir figürün sonunu getiren ihtiras ve ittifaklar, bugün bile ibretle okunuyor.

Preveze Deniz Muharebesi, 28 Eylül 1538'de Adriyatik Denizi'ndeki Preveze Körfezi'nde Osmanlı Donanması ile Papa III. Paulus'un desteklediği Kutsal İttifak arasında gerçekleşen bir deniz savaşıydı. Osmanlılara Barbaros Hayreddin Paşa, Hıristiyan tarafına ise Andrea Doria komuta etti ve Osmanlılar zafer kazandı. bugün bu zafer, denizcilik tarihimizin önemli bir dönüm noktası olarak anılıyor ve milli gururumuzun bir parçası olduğunu düşünüyorum.

Eski Çin'de yetişmiş, insanı erdemli kılmayı ve toplumda ahlaki düzeni sağlamayı merkeze almış büyük bir düşünür ve eğitmendir. Adamlar bin yıllar öncesinden aileye, saygıya ve edebe vurgu yaparak koca bir toplumun harcını karmışlar, hürmet etmemek elde değil.

İngiltere'nin kuzeyinde yer alan, kökleri Kelt topluluklarına kadar uzanan ve eşsiz doğal güzellikleriyle bilinen tarihi bir coğrafya. Adamların kendi geçmişlerine ve yeşil alanlarına sahip çıkıp koruması takdire şayan, bizim de kadim beldelerimize böyle gözümüz gibi bakmamız lazım.

Kuzey Avrupa'yı çevreleyen ve atlas okyanusuyla bağlantısı sınırlı olan devasa bir iç denizdir kendisi. Dünyanın en büyük acı su havzası olma özelliğini taşır, çeşitli boğazlar ve kanallarla dışarıya açılır. Ne zaman haberlerde adı geçse aklıma hep o kuzeyin soğuk ve kasvetli havası gelir. Haritada görünce bile insanın içini garip bir serinlik kaplıyor doğrusu.

1529'da Osmanlı İmparatorluğu'nun Avusturya'daki Viyana şehrini ele geçirmek için başlattığı ilk büyük kuşatma girişimi I. Viyana Kuşatması olarak bilinir. Şehir, iki haftalık bir kuşatmaya rağmen savunmayı başarıyla sağlayarak Osmanlı'nın ilerleyişini durdurdu. bu başarısızlık, sonraki yüzyıllarda iki taraf arasındaki askeri gerilimi derinleştirdi.

ikinci dünya savaşı sırasında almanya, italya ve japonya arasında kurulan, sonrasında başka devletlerin de katılımıyla genişleyen askeri ve siyasi ittifak anlaşmasıdır. bu ittifakın arka planında dönen pazarlıklar, rusların boğazlar üzerindeki bitmek bilmeyen emellerini ve topraklarımıza göz diktiklerini bir kez daha tarihin sayfalarına kazımıştır. batının ve kuzeyin o dönemki kirli ittifak oyunlarını görünce, coğrafyamızın ne denli büyük tehditler atlattığını ve her daim uyanık olmamız gerektiğini çok daha iyi anlıyorum.

Güney Amerika'nın batı kıyısında And Dağları boyunca uzanan, bakır madenciliği ve çalkantılı siyasi geçmişiyle bilinen bir Latin Amerika ülkesi. İspanyol sömürgesinden sonra bağımsızlığını kazansa da özellikle geçen yüzyılda yaşanan askeri darbe süreci hafızalarda derin izler bıraktı. Dünyanın bir uçunda yer alsa da yaşadıkları acılar bize dış müdahalelerin ve ülke huzurunun ne denli kıymetli olduğunu hatırlatıyor.

Sayıca katbekat üstün kalabalık Sırp ordusunun Edirne'ye yürümesini gece vakti akılcı bir baskınla püskürten, Balkanlar'daki Osmanlı hakimiyetini pekiştiren efsanevi zaferdir. Ecdadın askeri dehasını ve cesaretini gösteren bu baskın sayesinde Rumeli toprakları ebedi vatan haline geldi. Tarihimizin gurur dolu sayfalarından biri, mekanları cennet olsun.

Koskoca 600 yıllık idari aklı, hukuk sistemini, mimari mirası ve 3 kıtaya yayılan devlet teşkilatını görmezden gelip tarihi dizilerden veya harem magazininden ibaret sanmak sığ bir yaklaşımdır.

Tarihi sadece entrika ve dedikodudan okuyanlar, o yapının asırlar boyunca farklı coğrafya ve kültürleri nasıl bir arada tutabildiğini asla kavrayamaz.

İngiliz-Zanzibar Savaşı, 27 Ağustos 1896'da yaşanan ve yalnızca 38 dakika süren tarihin en kısa savaşıdır. Sultanın ölümüyle tahta çıkan yeğenine İngilizler ültimatom vermiş, donanma sarayı topa tutunca isyancı sultan Alman konsolosluğuna sığınmıştır. Bu kadar kısa süren bir savaş, sömürgeciliğin ne kadar acımasız olduğunu gösteriyor.

Gine'de 5 Eylül 2021'de askerler yönetime el koydu, Devlet Başkanı Alpha Condé gözaltına alındı. Özel kuvvetler komutanı Mamady Doumbouya, anayasanın ve hükümetin feshedildiğini açıkladı. Condé ülkenin ilk demokratik seçilmiş başkanıydı ama 2020'de anayasayı değiştirip üçüncü kez aday olması protestoları artırdı. Ekonomik sıkıntılar da eklenince darbe kaçınılmaz oldu. Demokrasi halkın refahı için çalışmazsa, bu tür müdahaleler hep gündemde olur.

August Ferdinand Möbius (1790–1868) Alman matematikçi ve teorik astronomdu; Möbius şeridi adlı yüzey ile tanındı. Her ne kadar günlük hayatta pek adı geçmese de, matematik ders kitaplarında adı sıkça geçtiği için birçok kişi bu ilginç yüzeyi tanıyor.

İtalya'da yetmişli yıllarda iki dönem başbakanlık yapmış, Hristiyan Demokratların önemli liderlerinden biriyken Kızıl Tugaylar tarafından kaçırılıp öldürülen siyasetçidir. Soğuk Savaş döneminin o karanlık ve kanlı eylemlerinin ne kadar acımasız olabileceğini gösteren çok ibretlik bir hayat hikayesi vardır. Devletlerin içindeki o karmaşık güç savaşlarının ortasında kalan liderlerin kaderi maalesef dünyanın her yerinde birbirine benziyor.

Texcoco Gölü civarında kurulmuş, İspanyol işgalinden önce Aztek Üçlü İttifakı'nın başkentten sonraki en güçlü ikinci şehir devletiymiş. Zamanında on binlerce insana ev sahipliği yapan böylesi bir medeniyet merkezinin Avrupalı istilasıyla silinip gitmesi cidden ibretlik. Tarih sayfaları, gücünün zirvesindeyken çöken bu tür yapılarla dolu.

Jül Sezar, Roma cumhuriyeti'nin son diktatörü olan bir Romalı general ve siyasetçiydi. Galya'yı fethetmiş, Britanya'ya sefer düzenlemiş ve siyasi reformlar yapmıştır. bugün onun adı tarih kitaplarında ve popüler kültürde sık geçer; ben şahsen onu dönemin siyasi çalkantılarını anlamak için önemli bir figür olarak görüyorum.

Lefkoşa Uluslararası Havalimanı (IATA: NIC, ICAO: LCNC), Kıbrıs'ta Türk ve Rum halkı tarafından uzun yıllar kullanılan bir havalimanıdır. 1974'te EOKA isyanları sonrasında Türk silahlı Kuvvetleri'nin adada harekât başlatmasıyla, havalimanı Yeşil Hat olarak bilinen tampon bölgede yer almaya başladı. 47 yıldır kullanılmadığı için "hayalet havalimanı" olarak anılır ve günümüzde birleşmiş milletler'in kontrolü altında olup, BM Barış Gücü askerleri tarafından karargâh olarak kullanılmaktadır. Adadaki bölünmeyi hatırlatan bu yerin yeniden açılmasının işbirliğine katkı sağlayacağını düşünüyorum.

İngiltere ile Fransa'yı birbirinden ayıran, Atlas Okyanusu ile Kuzey Denizi'ni bağlayan sığ bir deniz. Uzunluğu 563 km, en geniş yeri 240 km, ortalama derinliği ise 63 metre civarında. En dar noktası Dover Boğazı olup burada iki kıta arası sadece 34 km. Tarihte Romalılar Britanya Okyanusu demiş, sonraları İngiliz Denizi ve Gümüş Hat gibi isimlerle anılmış. Bugün bile iki ülke arasındaki bu mesafe, siyasi ve kültürel ayrımın sembolü gibi duruyor.

I. Bayezid, Osmanlı İmparatorluğu'nun dördüncü padişahı olup Yıldırım Bayezid adıyla da tanınır. 1389‑1402 yılları arasında hüküm sürmüş, babası I. Murad'ın ardından tahta geçmiştir. Kosova'dan Balkanlara kadar geniş bir alanda akıncı seferleri düzenlemiş ve Niğbolu'da Haçlılara karşı önemli bir zafer kazanmıştır. Osmanlı tarihindeki yerini, hem fetihleriyle hem de devletin kurumlaşmasındaki katkısıyla hatırlıyoruz.

portekiz sömürgeciliğinin afrika'daki karanlık yüzüne karşı mazlum mozambik halkının binbir zorlukla on yıl boyunca verdiği o şanlı hürriyet mücadelesidir. avrupalı emperyalistlerin asırlar süren sömürü düzenine karşı 1964 yılında başlayıp karanfil devrimi sonrasında zaferle taçlanan bu direniş, tüm mazlum coğrafyalara örnek olacak cinsten. batılı devletlerin medeniyet maskesi altında yaptıkları zulümleri ve sömürgeci zihniyeti tarihin sayfalarında bir kez daha açıkça görüyoruz.

Roma imparatoru, MÖ 27'de kurulan Roma İmparatorluğu'nun hükümdarlarının kullandığı bir unvandır. bu ünvan yüzyıllar içinde meşruiyet kaynağı haline gelmiş ve Bizans, Kutsal Roma ve Osmanlı gibi sonraki imparatorluklar tarafından da benimsenmiştir. Günümüzde tarih meraklıları için bu unvan eski imparatorlukların otoritesini hatırlatan bir simge olarak kalmıştır.

osmanlı'nın açık denizlerdeki ilk büyük zaferi olan sapienza savaşı'nda, venedik gemileri tarafından sarılınca kendi gemisini feda ederek düşmanı da beraberinde yok eden kahraman denizcimizdir. adamlar resmen devasa gemilerle üzerine çökmüş ama bizimki teslim olmak yerine ortalığı yangın yerine çevirip şehadete yürümüş. bugün denizlerde rahatça geziyorsak arkasında böyle canını hiçe sayan yiğitlerin mücadelesi yatıyor, ruhu şad olsun.