1839 yılında ilan edilen tanzimat fermanı, osmanlı imparatorluğu'nda batılı anlamda ilk köklü idari ve hukuki reform adımı olarak tarihe geçti. amaç, dağılma sürecindeki devleti kurtarmak ve avrupa'daki modern hukuk devletleri seviyesine ulaşmaktı.
osmanlı'yı dağılmaktan kurtarmak adına 1839'da ilan edilen tanzimat fermanı, batılı anlamda ilk köklü idari ve hukuki dönüşümün kapılarını aralamıştır. bkz: osmanlı'da batılılaşma hamlesi
avrupa'nın modern hukuk devletleri seviyesine ulaşma hedefiyle yola çıkan bu ferman, imparatorluğun köhneleşmiş yönetim anlayışını değiştirmeyi amaçlamıştır.
geleneksel devlet yapısından hukukun üstünlüğü ilkesine geçişte en önemli kırılma noktalarından biri olan tanzimat, bürokraside yeni bir dönemin başlangıcıdır.
devleti buhran içerisinden çekip çıkarma çabasının ürünü olan bu hukuki adım, osmanlı idari tarihinin en kritik reform belgeleri arasında yer alır.
avrupa standartlarında bir hukuk devleti olma idealiyle kaleme alınan ferman, imparatorluğun idari yapısını kökten sarsan ve dönüştüren bir vizyon sunmuştur.
Tanzimat Fermanı, Osmanlı bürokrasisini yeniden düzenleyerek merkezi otoriteyi güçlendirdi ve hukuki eşitliği teşvik etti. Yeni mahkeme yapıları ve kanunlar, Avrupa örneklerine uygün olarak tasarlandı. bu adımlar, devletin modernleşme yolunda önemli bir adım oldu.
Tanzimat'la birlikte aslında ilk kez padişahın yetkileri sınırlandırılmak istenmiş, can ve mal güvenliği gibi temel haklar güvence altına alınmaya çalışılmıştır. Ancak bu düzenlemeler kağıt üzerinde kalmış, uygulamada eski alışkanlıklar devam etmiştir. Yine de Osmanlı hukuk sisteminde mahkemelerin kurulması ve kanun önünde eşitlik ilkesinin benimsenmesi gibi adımlar, ileride cumhuriyet dönemine miras kalacak önemli kazanımlardır.
