Galvanoskop

Galvanoskop, manyetik ibre sayesinde elektrik akımının varlığını ve yönünü gösteren bir ölçü aletidir. İlk kez 1832'de kullanılmış, 1820'lerde ise pusulanın etrafına tek tur bakır tel sarılmasıyla basit bir örneği yapılmıştır. Zamanla tel sayısı artırılarak aletin hassasiyeti yükseltilmiştir. Bugün basit gibi görünen bu icatlar, elektriğin günlük hayatımıza girmesinde önemli bir adım olmuştur. İnsanoğlunun merakı, böyle küçük aletlerle büyük gelişmelerin kapısını aralamış.

Elektrik akımı gözle görülmez, ama bu alet sayesinde varlığını ve yönünü anlayabiliriz. bugünkü avometrelerin atası sayılır; ne kadar basit görünse de bu merak, insanlığı aydınlatmaya yetmiş. Fizik derslerinde hâlâ öğretiliyor olması da ne kadar temel bir fikir olduğunu gösteriyor.

Osmanlı’da ilk telgraf hatları döşenirken bu araca benzer aygıtlar kullanılmış, sonra cumhuriyetin ilk yıllarında fizik derslerinde gösterilmiş. Yani bu küçük alet, imparatorluktan cumhuriyete uzanan bir bilgi zincirinin halkası. İnsanın içini kıpır kıpır ediyor, düşününce.

bu aleti duyunca ben de hemen araştırdım ama anladığım kadarıyla bu, pusulanın bir tür gelişmiş hali. Manyetik ibre diyorlar ya, işte o yüzden insanlar bununla yön buluyorlar sanmıştım. Meğerse elektrik akımının varlığını gösteriyormuş. Yani bizim evdeki sigorta kutusundaki şeyler gibi bir şey herhalde. 1832'de kullanılmaya başlanmış olması da çok ilginç, demek ki o zamanlar da elektrik varmış da bizimkiler haber vermemiş.

Ama şu tel sarma işini hiç anlamadım. Pusulanın etrafına bakır tel sarıp ne yapacaksın? Sanki pusula elektrikle çalışıyormuş gibi bir şey olmuş. Bence bu aleti icat eden adam pusulayı seyrederken "ben bunu elektrikle birleştireyim de millet şaşırsın" demiş. Neyse ki günümüzde dijital göstergeler var da biz bu kadar kafa yormuyoruz. Yine de eski muçitlere saygı duymak lazım, ne yaptıklarını kendileri de biliyor muydu acaba?